Maarif Modeli

Maarif Modeli Portfolyo: Öğrenci Ürün Dosyası Nasıl Hazırlanır?

Yeni Maarif Modeli ile birlikte öğretmenlerin en çok sorduğu sorulardan biri şu: "Portfolyo zorunlu mu, içine ne koyacağız?" İnternette dolaşan örneklerin çoğu ya bir ders için hazırlanmış kapak sayfaları ya da birbirinden kopyalanmış içindekiler listeleri.

Oysa portfolyonun işe yaraması için güzel bir kapaktan çok, neyi neden biriktirdiğinizi bilmeniz gerekir.

“Portfolyo bir arşiv değil, kanıt dosyasıdır. İçindeki her parça, öğrencinin neyi öğrendiğine dair bir şey söylemelidir.”

Maarif Modeli'nde portfolyo var mı?

Evet. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları, ölçme ve değerlendirmeyi "öğrenme kanıtları" başlığı altında ele alır. Programlar geleneksel sınavların yanında tamamlayıcı ölçme araçlarının kullanılmasını öngörür. Bakanlığın öğretmen kılavuzunda bu araçlar arasında performans görevleri, projeler ve ürün dosyası (portfolyo) sayılır.

Türkçe kaynaklarda portfolyo için farklı adlar kullanılır: öğrenci ürün dosyası, kişisel gelişim dosyası, ürün seçki dosyası. Hepsi aynı fikri anlatır: öğrencinin bir dönem ya da yıl boyunca yaptığı çalışmaların belirli ölçütlere göre seçilip düzenlenmiş toplamı.

Üç portfolyo türü

Portfolyolar amacına göre üçe ayrılır. Hangisini tuttuğunuzu baştan bilmek, içine ne koyacağınızı belirler.

TürAmaçİçine ne girer?
Gelişim portfolyosuZaman içindeki ilerlemeyi göstermekİlk taslak ve son hâl, aynı becerinin farklı aylardaki örnekleri
Sergileme portfolyosuEn iyi çalışmaları göstermekÖğrencinin kendisinin seçtiği, tamamlanmış çalışmalar
Değerlendirme portfolyosuBelirli kazanımları kanıtlamakÖlçütlere göre seçilmiş, puanlanmış çalışmalar

Maarif Modeli'nin süreç odaklı yaklaşımına en uygun olanı gelişim portfolyosudur. Sadece "en iyi" çalışmaları koymak, öğrencinin nereden nereye geldiğini gizler.

Portfolyoya ne konur? İçindekiler örneği

Bir ders ya da sınıf için kullanılabilecek sade bir iskelet:

  • ✓Kapak ve tanıtım: Öğrencinin adı, sınıfı, kısa bir "Ben kimim?" sayfası
  • ✓Hedefler: Dönem başında öğrencinin kendine koyduğu bir ya da iki hedef
  • ✓Çalışma örnekleri: Her ünite ya da tema için seçilmiş iki üç ürün (yazılı çalışma, çizim, deney raporu, proje fotoğrafı)
  • ✓Performans görevleri: Görev metni, öğrencinin ürünü ve kullanılan dereceli puanlama anahtarı
  • ✓Öz değerlendirme formları: "Bu çalışmada neyi iyi yaptım, neyi farklı yapardım?"
  • ✓Akran ve öğretmen dönütleri: Kısa, yazılı geri bildirimler
  • ✓Dönem sonu yansıtma: Hedeflere ne kadar ulaşıldığına dair öğrencinin kendi değerlendirmesi

Her parçanın üzerinde tarih ve hangi beceri ya da kazanıma ait olduğu yazmalıdır. Tarihsiz bir çalışma gelişimi göstermez.

Kademelere göre örnekler

  • ✓Okul öncesi: Çocuğun çizimleri, fotoğraflanan oyun ve etkinlik anları, öğretmenin kısa gözlem notları. Çocuk kendi seçimini sözlü yapar, öğretmen not alır: "Bunu koyalım çünkü…"
  • ✓İlkokul: Okuma-yazma gelişimi için aynı türden metnin eylül ve mayıs örnekleri, matematikte problem çözüm adımları, basit öz değerlendirme yüzleri (zorlandım / yaptım / öğrettim).
  • ✓Ortaokul: Ders bazında dosyalar; fen deney raporları, sosyal bilgiler araştırma ödevleri, İngilizcede yazma ve konuşma kayıtları. Öğrenci her ünitede bir çalışmayı kendi seçer ve neden seçtiğini yazar.
  • ✓Lise: Proje ve araştırma ağırlıklı. Kulüp, gönüllülük ve yarışma belgeleri de girer. Bu kademede portfolyo, ileride üniversite ve iş başvurularında kullanılabilecek bir öz geçmiş taslağına dönüşmeye başlar.

Portfolyo nasıl değerlendirilir?

Portfolyo puanlanacaksa ölçütler öğrenciyle baştan paylaşılmalıdır. Kaynaklarda en sık kullanılan ölçütler:

  • ✓İçeriğin eksiksiz olması
  • ✓Çalışmaların çeşitliliği
  • ✓Kazanım ve hedeflerle uyumu
  • ✓Doğruluk ve özen
  • ✓Düzen (içindekiler sırası, başlıklar)
  • ✓Gösterilen çaba ve gelişimin görünür olması
  • ✓Özgünlük ve yaratıcılık

Bu ölçütleri dörtlü bir dereceli puanlama anahtarına (başlangıç, gelişmekte, yeterli, ileri) dökmek hem öğretmenin işini kolaylaştırır hem öğrenciye neyin beklendiğini açıkça gösterir.

Ücretsiz portfolyo örnekleri (PDF)

Maarif Modeli Portfolyo Örnekleri'ni indir (PDF, 2 sayfa)

Dosyanın içinde, doğrudan çoğaltıp öğrenci dosyasına koyabileceğiniz beş sayfa bölümü var:

  • ✓Tanıtım ve hedefler: Öğrencinin kendini anlattığı kısa bölüm, dönem hedefi ve hedefe ulaştığını nasıl anlayacağı
  • ✓Çalışma kayıt sayfası: Tarih, çalışmanın adı, ait olduğu beceri ya da kazanım ve "neden seçtim?" sütunu
  • ✓Öz değerlendirme: "Neyi iyi yaptım, neyi farklı yapardım?" soruları, dört basamaklı bir öz değerlendirme ve akran ya da öğretmen dönütü
  • ✓Dönem sonu yansıtma: Hedefe ulaşma, ilk ve son çalışma arasındaki fark, yeni hedef
  • ✓Öğretmen için değerlendirme ölçütleri: Yukarıdaki yedi ölçüt; başlangıç, gelişmekte, yeterli ve ileri düzeyleriyle

Bu sayfalar Bakanlığın resmî bir belgesi değildir; ürün dosyası için hazırlanmış örnek şablonlardır. Dersinize göre değiştirebilir, okulunuzun logosunu ekleyebilirsiniz.

Portfolyoyu kâğıtta değil, tek ekranda tutun

Maarif Portfolyo ile çalışmalar tarih ve kazanım etiketiyle saklanır, dereceli puanlama anahtarınızı bir kez kurarsınız, öğrenci sınıf değiştirdiğinde dosya onunla taşınır.

Sık yapılan üç hata

  • ✓Her şeyi koymak. Yüz sayfalık bir dosya kimse tarafından okunmaz. Ünite başına iki üç seçilmiş çalışma yeterlidir.
  • ✓Seçimi öğrenciye bırakmamak. Portfolyonun en öğretici anı, öğrencinin "bunu neden seçtim?" sorusuna cevap verdiği andır.
  • ✓Yıl sonunda dosyayı kapatmak. Portfolyo bir sonraki öğretmenin göremediği bir dosyada kalırsa, biriken kanıtın değeri kaybolur.

Kâğıttan dijitale: dijital portfolyo

Kâğıt dosyanın iki temel sorunu var: sınıf değiştikçe kaybolması ve yalnızca bir kişinin elinde durması. Dijital portfolyo bu ikisini çözer; çalışmalar fotoğraf ya da dosya olarak yüklenir, tarih ve kazanım etiketiyle saklanır, öğrenci okul ya da öğretmen değiştirdiğinde dosya onunla taşınır.

Bunun için geliştirdiğimiz Maarif Portfolyo aracı resmî değerlendirme formlarını, kendi dereceli puanlama anahtarınızı kurmayı ve notsuz, süreç odaklı öğrenci takibini tek yerde topluyor.

Portfolyo öğrencinin ne ürettiğini gösterir. Öğretmenin bilmek istediği diğer yarı, öğrencinin nasıl öğrendiği ve onu neyin harekete geçirdiğidir. Bunun için eylülde kullanılabilecek pratik bir başlangıç: Öğrenci Tanıma Formu: Ne Sorulur, Ne Sorulmaz?

Sık Sorulan Sorular

Maarif Modeli'nde portfolyo zorunlu mu?
Öğretim programları ürün dosyasını (portfolyo) tamamlayıcı ölçme araçlarından biri olarak sayar. Hangi derste ve nasıl kullanılacağı okulun ve öğretmenin ölçme planına bağlıdır.
Portfolyoya kaç çalışma konmalı?
Ünite ya da tema başına iki üç seçilmiş çalışma yeterlidir. Her çalışmanın üzerinde tarihi ve ait olduğu beceri yazmalıdır.
Portfolyo örneklerini nereden indirebilirim?
Bu yazıdaki ücretsiz PDF; tanıtım ve hedefler, çalışma kayıt, öz değerlendirme, dönem sonu yansıtma ve değerlendirme ölçütleri sayfalarını içerir. Ücretsizdir ve çoğaltılabilir.
Öğrenci ürün dosyası ile portfolyo aynı şey mi?
Evet. Türkçe kaynaklarda portfolyo için öğrenci ürün dosyası, kişisel gelişim dosyası ve ürün seçki dosyası adları kullanılır.
Portfolyo nasıl puanlanır?
Ölçütler öğrenciyle baştan paylaşılır ve dörtlü bir dereceli puanlama anahtarına (başlangıç, gelişmekte, yeterli, ileri) dökülür. İçerik, çeşitlilik, kazanımlarla uyum, özen, düzen, gelişim ve özgünlük en sık kullanılan ölçütlerdir.